Tijdens het douchen en omkleden van cliënten met een ernstig meervoudige beperking draait veel om rust, voorspelbaarheid en comfort. Toch is er één factor die vaak wordt onderschat: afkoeling. Zodra een cliënt uit bad of onder de douche komt, kan het temperatuurverschil zorgen voor spanning, verkramping of onrust.
Voor veel zorgprofessionals is dit een herkenbare situatie. Een cliënt die ontspannen leek tijdens het douchen, reageert ineens anders tijdens het afdrogen of aankleden. Het lichaam koelt af, spieren spannen zich aan en het zorgmoment vraagt meer energie van zowel cliënt als medewerker.
Juist daarom verdient comfort tijdens douchen zorg meer aandacht.
Waarom cliënten snel afkoelen tijdens het douchen en omkleden
Wanneer kleding wordt uitgedaan of het douchewater stopt, verliest het lichaam warmte. De huid wordt direct blootgesteld aan een koelere omgeving. Voor veel mensen voelt dat ongemakkelijk. Voor cliënten met een hoge ondersteuningsbehoefte kan dit effect veel sterker zijn.
Binnen de EMB-zorg zien zorgprofessionals regelmatig dat cliënten reageren met:
- verhoogde spierspanning
- verkramping
- spasmen
- onrust
- angst of weerstand
- vermoeidheid na het zorgmoment
Tijdens een pilot binnen ’s Heeren Loo bleek dat begeleiders regelmatig zagen dat cliënten spanning ontwikkelden zodra zij afkoelden tijdens het douchen of afdrogen. Dit maakte het verzorgingsmoment intensiever voor zowel cliënt als medewerker.
Wat gebeurt er wanneer een cliënt afkoelt?
Kou zorgt ervoor dat spieren zich aanspannen. Dat is een natuurlijke reactie van het lichaam. Bij cliënten met een ernstig meervoudige beperking kan dit leiden tot extra spanning in het hele lichaam.
Zorgprofessionals herkennen situaties waarin armen moeilijk buigen, handen zich sluiten of cliënten meer weerstand laten zien tijdens het aankleden. Ook kunnen spasmen, onrust of andere stressreacties ontstaan.
In eerdere praktijkervaringen werd beschreven dat cliënten na het wassen, douchen of badderen snel afkoelden. Hierdoor gingen zij van ontspanning naar spanning, wat kon leiden tot extra onrust, spasmen of weerstand. Voor medewerkers betekende dit vaak dat zij sneller gingen werken om de cliënt weer warm en comfortabel te krijgen.
Dat maakt het zorgmoment niet alleen intensiever voor de cliënt, maar verhoogt ook de fysieke en mentale belasting voor zorgprofessionals.
"Hij werd er ontspannen van en was daardoor verbaal veel minder aanwezig. Hierdoor werd het verzorgingsmoment voor de begeleider een stuk prettiger."
Warmte als ondersteuning bij ontspanning en comfort
Warmte doet meer dan alleen verwarmen.
Onderzoek naar infraroodwarmte laat zien dat warmte kan bijdragen aan ontspanning van spieren, een betere doorbloeding en activatie van het parasympathische zenuwstelsel. Dit systeem speelt een belangrijke rol bij rust, herstel en ontspanning.
Voor cliënten kan dit betekenen:
- meer ontspanning tijdens het zorgmoment
- minder verkramping
- minder spanning bij het aankleden
- meer comfort tijdens het douchen
- een prettigere overgang van warm naar koud
Juist bij cliënten die moeite hebben om hun lichaamstemperatuur te reguleren, kan extra warmte ondersteuning bieden tijdens kwetsbare zorgmomenten.
Wat liet de pilot zien?
Tijdens een pilot bij 25 cliënten werd onderzocht wat het effect was op comfort, spanning en de beleving van het verzorgingsmoment.
De resultaten waren opvallend.
| Resultaat | Voor gebruik | Na gebruik |
|---|---|---|
| Cliënten die op temperatuur bleven | 4 | 23 |
| Gemiddeld rapportcijfer verzorgingsmoment | 5,1 | 6,9 |
Daarnaast gaf 84% van de begeleiders aan verbetering te zien in ontspanning en minder spierspanning bij cliënten.
Ook de ervaringen uit de praktijk waren positief. Begeleiders merkten onder andere op dat cliënten meer ontspannen waren, minder spasmen vertoonden en dat het aankleden makkelijker verliep.
"Je merkt dat haar lichaam meer ontspannen is en het moment minder energie kost. Ze blijft erg constant op temperatuur, normaal heeft ze veel moeite om de temperatuur te reguleren."
Minder spanning voor de cliënt, minder belasting voor de medewerker
Wanneer een cliënt ontspannen blijft, verandert vaak het hele zorgmoment.
Er is minder weerstand. Aankleden verloopt soepeler. Medewerkers hoeven minder te corrigeren of extra kracht te zetten. Er ontstaat meer ruimte om het zorgmoment met aandacht uit te voeren.
Dat betekent niet dat warmte fysieke belasting volledig wegneemt. Wel laat de praktijk zien dat een rustiger cliënt vaak leidt tot een prettiger en beter uitvoerbaar zorgmoment. Tijdens de pilot gaf bijna de helft van de begeleiders aan een vermindering van fysieke belasting te ervaren.
Voor ergocoaches, teamleiders en arboprofessionals is dat een interessant inzicht. Minder fysieke belasting ontstaat vaak niet door één grote verandering, maar door meerdere kleine verbeteringen die het dagelijkse werk beter werkbaar maken.
Onderdeel van een bredere ergonomische aanpak
Het verbeteren van comfort tijdens zorgmomenten staat niet op zichzelf. Veel zorgorganisaties kijken naar de volledige zorgomgeving om fysieke belasting en werkdruk te verminderen.
Denk bijvoorbeeld aan de inzet van hoog-laag bedden. Hiermee kunnen medewerkers in een betere werkhouding werken en worden belastende handelingen rond het bed verminderd.
Ook een mobiele werkplek kan bijdragen aan meer werkcomfort. Benodigde hulpmiddelen en materialen zijn direct beschikbaar, waardoor medewerkers minder hoeven te lopen, reiken of draaien tijdens hun werkzaamheden.
Samen zorgen dit soort oplossingen voor een zorgomgeving waarin zowel cliëntcomfort als werkbaarheid centraal staan.
Onderdeel van een bredere ergonomische aanpak
Het verbeteren van comfort tijdens zorgmomenten staat niet op zichzelf. Veel zorgorganisaties kijken naar de volledige zorgomgeving om fysieke belasting en werkdruk te verminderen.
Denk bijvoorbeeld aan de inzet van hoog-laag bedden. Hiermee kunnen medewerkers in een betere werkhouding werken en worden belastende handelingen rond het bed verminderd.
Ook een mobiele werkplek kan bijdragen aan meer werkcomfort. Benodigde hulpmiddelen en materialen zijn direct beschikbaar, waardoor medewerkers minder hoeven te lopen, reiken of draaien tijdens hun werkzaamheden.
Samen zorgen dit soort oplossingen voor een zorgomgeving waarin zowel cliëntcomfort als werkbaarheid centraal staan.
Wil je verder praten over dit zorgmoment?
Iedere cliënt reageert anders op warmte, comfort en temperatuurverschillen. Daarom is het waardevol om samen te kijken welke oplossingen passen binnen jouw zorgomgeving.
Conclusie
Douchen en omkleden zijn dagelijkse zorgmomenten waarin cliënten snel kunnen afkoelen. Vooral binnen de EMB-zorg kan dit leiden tot spanning, verkramping, onrust of weerstand.
Door meer aandacht te geven aan warmte en comfort ontstaat ruimte voor ontspanning. De praktijkervaringen van ’s Heeren Loo laten zien dat warmte kan bijdragen aan een prettiger zorgmoment, een betere beleving voor cliënten en minder ervaren belasting voor medewerkers.
Juist daarom verdient comfort tijdens douchen zorg meer aandacht binnen de dagelijkse praktijk.