Wat is decubitus en waarom is het belangrijk om dit te herkennen?
Alles wat je moet weten over decubitus begint bij het herkennen van de eerste signalen. Decubitus, ook wel doorligwonden genoemd, is schade aan de huid en het onderliggende weefsel. Deze schade ontstaat door aanhoudende druk of door een combinatie van druk en schuifkrachten.
Vooral mensen die langdurig in bed liggen of in een rolstoel zitten, lopen een verhoogd risico. De druk op kwetsbare lichaamsdelen kan de bloedtoevoer naar het weefsel belemmeren. Hierdoor ontstaat schade die kan variëren van een verkleurde huid tot een diepe wond.
Gelukkig kun je met tijdige signalering, goede verzorging en passende hulpmiddelen veel problemen helpen voorkomen.
Decubitus ontstaat vooral wanneer een lichaamsdeel langdurig wordt belast. De stuit, hielen, heupen, ellebogen en schouders zijn extra kwetsbaar.
De belangrijkste risicofactoren zijn:
- Beperkte mobiliteit of langdurige bedrust.
- Schuifkrachten, bijvoorbeeld bij onderuitzakken in bed.
- Ondervoeding of onvoldoende vochtinname.
- Vochtige of kwetsbare huid, bijvoorbeeld bij incontinentie.
- Verminderde gevoeligheid, bijvoorbeeld door zenuwschade.
Vooral bij cliënten die niet zelfstandig van houding kunnen veranderen, is extra aandacht belangrijk. Ook een goede zithouding en passende ondersteuning spelen hierbij een rol.
Decubitus wordt meestal ingedeeld in vier categorieën. Deze indeling helpt zorgprofessionals bij het beoordelen van de ernst van de weefselschade en het kiezen van passende zorg.
Categorie | Kenmerken | Wat betekent dit? |
|---|---|---|
1 | Niet-wegdrukbare roodheid of verkleuring, huid intact | Eerste zichtbaar teken van mogelijke drukschade |
2 | Blaar of oppervlakkige open wond | Gedeeltelijk verlies van de huidlaag |
3 | Diepe wond waarbij onderhuids vet zichtbaar kan zijn | Volledig verlies van de huidlaag |
4 | Diepe weefselschade waarbij spieren, pezen of botten zichtbaar of voelbaar kunnen zijn | Ernstige beschadiging van het onderliggende weefsel |
Bij een donkere huid is roodheid soms minder duidelijk zichtbaar. Let daarom ook op verkleuring, pijn, temperatuurverschillen en veranderingen in de stevigheid van de huid.
Naast deze vier categorieën bestaan er vormen van diepe weefselschade waarvan de diepte nog niet kan worden vastgesteld. Laat verdachte plekken altijd beoordelen door een zorgprofessional.
Hoe kun je decubitus voorkomen?
Voorkomen begint met het verminderen van druk en het regelmatig controleren van kwetsbare plekken. Een goede aanpak combineert beweging, passende hulpmiddelen, huidverzorging en voeding.
Waarom is drukverdeling zo belangrijk?
Gebruik bij een verhoogd risico een geschikt drukverdelend matras of zitkussen, afgestemd met een zorgprofessional.
Een goede positionering helpt om de druk over meerdere lichaamsdelen te verdelen. Let ook op plooien in beddengoed, een juiste zithouding en voldoende ondersteuning van de hielen.
Zorg er bij het verplaatsen voor dat iemand zo min mogelijk over het matras schuift. Daarmee beperk je extra belasting van de huid.
Hoe vaak moet iemand van houding veranderen?
Regelmatige houdingswissels zijn essentieel wanneer iemand onvoldoende zelfstandig beweegt. Hoe vaak dit nodig is, hangt af van de huidconditie, mobiliteit, gebruikte ondergrond en het individuele risico.
Zorg voor Beter noemt bijvoorbeeld een wisselhoudingsschema met houdingsverandering iedere vier uur als preventieve maatregel. Dit is geen universele norm: bij een hoger risico of bestaande huidbeschadiging kan een ander schema nodig zijn. Laat dit vaststellen door het zorgteam.
Welke huidverzorging helpt bij preventie?
Controleer dagelijks kwetsbare plekken en let op roodheid, verkleuring, blaren of pijn. Houd de huid schoon en droog, voorkom uitdroging en gebruik zo nodig een beschermende barrièrecrème bij blootstelling aan vocht.
Masseer rode drukplekken niet: dit kan kwetsbaar weefsel verder beschadigen.
Welke rol spelen voeding en hydratatie?
Een goede voedingstoestand ondersteunt de huid en wondgenezing. Voldoende eiwitten, energie en vocht zijn daarom belangrijk. Is er sprake van gewichtsverlies, verminderde eetlust of ondervoeding? Schakel dan een diëtist in voor persoonlijk advies.
Wat zegt onderzoek over drukverlagende matrassen?
Een wetenschappelijke overzichtsstudie van Cochrane analyseerde 40 onderzoeken met in totaal 12.517 deelnemers. Daaruit bleek dat bepaalde luchtmatrassen mogelijk beter beschermen tegen doorligwonden dan schuimmatrassen. Wel blijft onzeker welk type ondergrond in iedere situatie het beste werkt.
Dit onderstreept het belang van hulpmiddelen die passen bij het individuele risico van de cliënt.
Hoe kan een automatisch wisselligsysteem helpen?
Voor cliënten die moeilijk zelfstandig kunnen bewegen, is regelmatig draaien niet altijd eenvoudig. Bovendien kan dit lichamelijk belastend zijn voor zorgverleners, vooral tijdens nachtelijke zorgmomenten.
Een mogelijke oplossing is het Vikta Komfitilt wisselligsysteem van Health2Work.
Dit systeem wordt onder het matras geplaatst en zorgt automatisch voor een zijwaartse kanteling van ongeveer 20 tot 25 graden. Daarmee verandert de drukverdeling op het lichaam.
Het systeem kan een onderdeel zijn van de preventieve aanpak en helpt om handmatige draaihandelingen te beperken. De toepassing moet wel aansluiten op het individuele zorgplan; automatische wisselligging vervangt geen huidcontrole of professionele beoordeling.
Wat moet je doen als er toch een doorligwond ontstaat?
Ontdek je een verdachte plek of wond? Handel dan snel en voorkom dat de drukschade erger wordt.
Verminder direct de druk op de betreffende plek en zorg voor een comfortabele houding. Vraag een verpleegkundige, wondverpleegkundige of huisarts om de huid te beoordelen. Zij kunnen bepalen welke wondverzorging, verbandmiddelen en hulpmiddelen nodig zijn.
Gebruik geen willekeurige crèmes of wondmiddelen en probeer diepe wonden niet zelf te behandelen. Bij toenemende roodheid, pus, koorts, hevige pijn of snelle verslechtering is dezelfde dag medische beoordeling nodig.
Een bestaande decubituswond vraagt om gerichte zorg en regelmatige controle. Hoe eerder de oorzaak wordt aangepakt, hoe beter de kans op herstel.
Hoe ondersteunt Health2Work een veilige en comfortabele zorgomgeving?
Bij Health2Work kijken we naar de totale zorgomgeving. Niet alleen het comfort en de veiligheid van de cliënt zijn belangrijk, maar ook de fysieke belasting voor zorgprofessionals.
Naast oplossingen voor wisselligging bieden we onder andere hoog-laag bedden aan. Hiermee kunnen zorgverleners op een passende werkhoogte ondersteunen bij verzorging en positionering.
Ook een goed ingerichte zorgwerkplek maakt verschil. Denk aan een mobiele werkplek, waarmee werkzaamheden dichter bij de cliënt kunnen plaatsvinden.
Door passende hulpmiddelen, goede werkmethoden en deskundig advies te combineren, ondersteun je zowel de kwaliteit van zorg als het werkcomfort van medewerkers.
Wil je weten welke hulpmiddelen bij jouw zorgsituatie passen?
Onze specialisten denken graag mee over veilige, ergonomische oplossingen die aansluiten op de behoeften van cliënten en zorgverleners.